Minister Leers verlangt van Iraanse bekeerlingen dat zij in Iran het christelijke geloof „in laag profiel" belijden. Het beleid van de minister is in tegenspraak met het vluchtelingenrecht en eerdere toezeggingen, betoogt mr. Frans-Willem Verbaas.
Ayatollah Khamenei, de hoogste geestelijke van Iran en daarmee de eigenlijke machthebber in het strengislamitische land, noemde de huiskerken in Iran vorig jaar het werk van de „vijanden van de islam." Sindsdien is de jacht op bekeerlingen –moslims die christen zijn geworden– geïntensiveerd.
Reguliere kerkgang is er in Iran niet bij. Bekeerlingen bezoeken daarom geheime huiskerkdiensten. De geheime dienst houdt echter regelmatig razzia's. Dan worden alle christenen die een huiskerkdienst bijwonen, gearresteerd en wacht in veel gevallen marteling, verdwijning of schijnprocessen voor mishandelingen of seksuele vergrijpen.
De conclusie die hieruit getrokken kan worden, is duidelijk: alle Iraanse moslims die christen worden, lopen groot gevaar als de overheid daar achter komt. Minister Leers van Immigratie liet vorige maand de Tweede Kamer echter weten dat dit niet het geval is. Volgens hem lopen alleen bekeerlingen met een bepaald profiel gevaar.
De minister baseert zich op een recent ambtsbericht van het ministerie van Buitenlandse Zaken over de situatie in Iran. In dat rapport valt te lezen dat er geen direct verband is tussen geloofsovertuiging en vervolging. Bezoekers van huiskerken zouden in de regel „in relatieve rust hun geloof kunnen belijden zolang men een laag profiel aanhoudt. Een laag profiel houdt in dit verband vooral in dat voorkomen dient te worden dat de bijeenkomsten te veel zichtbaar worden voor de omgeving."
Wat wordt bedoeld met „relatieve rust" en laag profiel"? Betekent dit dat de risico's van kerkbezoek wel meevallen? Moeten bekeerlingen maar naar de moskee gaan en deelnemen aan islamitische feestdagen? Bij sollicitaties zeggen dat ze moslim zijn? Moeten de kinderen van een bekeerling op school verzwijgen dat ze christelijk worden opgevoed?
Het probleem van Leers is dat zijn opvatting strijdig is met het Vluchtelingenverdrag. Je kunt tegen een politieke vluchteling niet zeggen dat hij best terug kan gaan als hij maar voorzichtig is met het uiten van zijn mening. Toch is dat precies wat Iraanse bekeerlingen nu vaak te horen krijgen. Terecht verzuchtte hoogleraar migratierecht Thomas Spijkerboer onlangs in NRC Handelsblad dat dit kabinet vervolging vanwege religie niet serieus neemt. Het beleid ten aanzien van Iraanse bekeerlingen noemde hij hypocrisie.
Leers' beleid is overigens ook strijdig met alles wat de afgelopen jaren tegen de Tweede Kamer is gezegd. Al in 2000 heeft de Kamer een motie aangenomen van de kamerleden Rouvoet (ChristenUnie) en Van der Staaij (SGP) dat bekeerlingen op dezelfde manier hun geloof zouden moeten kunnen belijden als andere niet-moslims. Door de jaren heen bevestigden diverse bewindslieden dit.
Voormalig staatssecretaris Albayrak zei in 2009 dat het uitdrukkelijk niet het geval is „dat wij van mensen vragen om in Iran hun geloof in stilte te belijden en er dus niet voor uitkomen dat zij christen zijn." In het beleid staat ook expliciet dat „van personen die in het land van herkomst een minderheidsreligie aanhangen niet wordt verlangd dat zij deze verborgen houden."
Na enkele tientallen rechtszaken over Iraanse bekeerlingen kan ik niet anders dan concluderen dat deze toezeggingen in de praktijk niets betekenen. Toverwoorden in de rechtszaal zijn discretie en terughoudendheid, alsof dat iets geheel anders is dan verborgen houden. Zo wordt tegen bekeerlingen gezegd dat „verwacht mag worden dat zij zich terughoudend opstellen wat betreft het verrichten van bekeringsactiviteiten."
In maart dit jaar berichtte de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) aan de rechtbank in Haarlem dat „het recht op godsdienst ook het recht op bijwonen van kerkdiensten omvat", maar dat een „mogelijke beperking hiervan bij terugkeer geen schending van het recht op godsdienstvrijheid betekende." Over de invallen in huiskerken schreef de IND dat „niet iedere beperking van de mensenrechten per definitie is aan te merken als een daad van vervolging in de zin van het Vluchtelingenverdrag."
Dat geldt overigens niet alleen voor Iraanse bekeerlingen, maar ook voor bijvoorbeeld Afghanen. Zo staat in een recente afwijzing van een Afghaanse bekeerling: „Wel mag van betrokkene worden verwacht dat hij zich ten aanzien van de door hem geuite wens zijn (nieuwe) godsdienst in Afghanistan te belijden terughoudend opstelt. Immers, het toekomstig gedrag van betrokkene, dat hij in beginsel zelf kan bepalen, is mede bepalend voor het antwoord op de vraag of hij mogelijkerwijs risico's loopt en welke risico's hij loopt."
Kortom, het lijkt erop dat de IND, het overheidsorgaan waarvoor minister Leers verantwoordelijk is, het Vluchtelingenverdrag probeert af te zwakken door een eigenrisicocriterium in te bouwen voor mensen die door hun geloof in problemen kunnen komen.
De auteur is advocaat vreemdelingenrecht.
